Znaczenie nastawienia i postawy właściciela

W pracy z psami ważną rolę odgrywają nie tylko techniki szkoleniowe i doświadczenie ale także nastawienie i postawa przewodnika. Te dwa czynniki wpływają na to jak efektywnie prowadzimy treningi, jak reagujemy na wyzwania i co najważniejsze, jak kształtujemy relację między przewodnikiem, a psem.

Jak nastawienie prowadzi do zachowań?

Postawy i nastawienie przewodnika wpływają na konkretne zachowania w procesie szkoleniowym i nie tylko. Oto kilka czynników, które warto wziąć pod uwagę:

• Pamiętne wydarzenia – Doświadczenia z przeszłości mogą wpłynąć na postawę właściciela. Ktoś został pogryziony przez psa konkretnej rasy i może mieć uprzedzenia co do tej rasy. Ktoś inny widział niesamowicie imponujący trening z psem konkretnej rasy i mimo braku wiedzy o potrzebach  rasy zakupi takiego psa. 
• Normy społeczne – Często właściciele psów zastanawiają się, jak będą postrzegani przez innych, gdy zastosują określone techniki szkoleniowe. Czasami wydaje nam się, że wyglądamy dość dziwnie, gdy cały czas chwalimy naszego psa "super, super, super" podczas treningu. Co jeśli to, że mam psa na kolczatce nie spodoba się mojemu sąsiadowi? Nie należy przejmować się tym co myślą inni! Zwłaszcza nie należy przejmować się opiniami osób, które nie mają odpowiedniej wiedzy na dany temat! To, że ktoś miał psa nie oznacza, że zna się na jego wychowaniu. To, że ktoś położył płytki u siebie w łazience, nie znaczy, że jest fachowcem w tej dziedzinie, ba to, że ktoś od 20 lat kładzie płytki w łazienkach nie oznacza, że robi to dobrze! Tak samo to, że ktoś ma od 20 lat psy, nie oznacza, że jest wstanie pomóc Ci w Twojej sytuacji :) 
• Postrzeganie kontroli nad zachowaniem – Właściciele często pytają siebie, czy mają realną kontrolę nad sytuacją i czy są w stanie wdrożyć odpowiednie metody. Czasami wynika to z braku pewności siebie, czasami mają na to wpływ inne czynniki. Jeżeli nie uwierzysz, że jesteś wstanie kontrolować sytuacje, nigdy tak naprawdę nad nią nie zapanujesz. Jeśli będziesz przerażony gdy zbliżasz się do zakrętu "bo ktoś może wyjść z za rogu" i Twój pies kogoś zaatakuje, to prawdopodobnie tak właście się stanie i pies zareaguje agresją widząc Twoje przerażenie - w końcu chce Cię bronić przed zagrożeniami.

Jak zachowanie może wpływać na postawę?

Ciekawym zjawiskiem jest to, że zachowanie może także wpływać na postawę. Na przykład:

• Efekt śnieżnej kuli – Małe kroki w niewłaściwą stronę, takie jak użycie technik wywołujących ból i dyskomfort, mogą z czasem prowadzić do przyjęcia negatywnej postawy wobec psa, której początkowo trener czy właściciel nie planował.
• Odgrywanie ról – Trenerzy lub właściciele, którzy wcielają się w rolę „twardego lidera”, mogą w końcu uwierzyć, że ich podejście jest właściwe, mimo że początkowo mogli mieć wątpliwości.

Jaką więc powinieneś przyjąć postawę?

Najlepszy trener to uśmiechnięty trener. Psy doskonale czytają nasze emocje. Trener prowadzący psa powinien być pewny siebie i zadowolony, dzięki temu pies również będzie zadowolony. Jeśli swoją postawą pokażesz psu "nie ma się czego bać" to psu dużo łatwiej będzie mierzyć się z problemami - w końcu jego Pan/Pani pokazuje mu swoją mową ciała, że wszystko jest OK.  

Postawa jest również bardzo ważna podczas treningu, czy zabawy. Jeśli denerwujesz się, że pies nie wykonuje jakiś poleceń lub nie chce oddać rzuconej mu piłki to pies od razu to zauważy. Zabawa kończy się gdy jedna ze stron staje się zdenerwowana, co jest fajnego dla psa w zabawie w której jego właściciel się denerwuje? Podczas treningu, gdy pies nie wykonuje naszych poleceń i zaczynamy się denerwować pies może zacząć nam wysyłać sygnały uspokajające, które źle przez nas odczytane jeszcze bardziej denerwują właściciela (np. kazaliśmy psu siąść, a ten wysyła nam sygnał uspokajający: zaczyna węszyć w trawie lub odwraca od nas głowę, co jeszcze bardziej nas denerwuje. bo pies jest "nieposłuszny"). 

Mamy więc przynajmniej 2 rozwiązania w takich sytuacjach:

• Przerwać trening czy inną aktywność do czasu gdy się uspokoimy - wolny czas można poświęcić na słuchanie muzyki, medytacje lub coś co sprawia przyjemność.
• Być świetnym aktorem i udawać, że wszystko jest ok - ten wariant sprawdzi się w sytuacjach, gdy np. boli nas brzuch i nie za bardzo chce nam się ćwiczyć ale i tak podchodzimy do treningu. Jeśli pies zauważy nasz grymas na twarzy (spowodowany bólem brzucha) może pomyśleć, że to przez jego zachowanie.

Czym jest postawa z perspektywy psychologii społecznej?

Postawa to utrwalony sposób myślenia lub odczuwania, który znajduje odzwierciedlenie w zachowaniach danej osoby. Postawy są kluczowe, ponieważ mają bezpośredni wpływ na to, jak działamy w różnych sytuacjach. W psychologii społecznej postawa jest uważana za coś więcej niż tylko nasze przekonania; składa się ona z trzech powiązanych ze sobą elementów:

1. Afektywny – co czujemy w związku z danym obiektem lub sytuacją.
2. Kognitywny – co wiemy dzięki naszemu doświadczeniu.
3. Behawioralny – jak reagujemy i co robimy w danej sytuacji.

Każdy z tych trzech elementów ma swoje miejsce w pracy z psami i w treningu. Wyjaśnijmy to na przykładzie psa rasy pitbull.

Przykład postawy w kontekście pitbulli:

• Afektywny: „Myślę, że pitbulle są słodkie. Na ich widok robi mi się miło i przyjemnie.”
• Kognitywny: „Czytałem, że były używane jako psy niańki, więc uważam je za troskliwe.”
• Behawioralny: „Zaadoptuję pitbulla i przytulę się do niego na kanapie.”

Z drugiej strony, negatywne doświadczenia mogą kształtować zupełnie odmienną postawę:

• Afektywny: „Pitbulle wyglądają groźnie. Czuję strach na ich widok.”
• Kognitywny: „Wiem, że te psy bywają agresywne.”
• Behawioralny: „Podpisałem petycję o zakaz hodowli pitbulli w naszym mieście.”

Dysonans poznawczy

Dysonans poznawczy to dyskomfort, który odczuwamy, gdy elementy postawy są sprzeczne. Na przykład, właściciel psa, który uważa, że psy są przyjaciółmi, może czuć się niekomfortowo, jeśli zostanie poproszony o zastosowanie kary wobec swojego zwierzaka. Tego rodzaju dysonans prowadzi do konieczności zmiany postawy, aby zredukować napięcie.

Jak zmieniać nastawienie?

Aby skutecznie zmieniać postawy i nastawienie, warto zastosować model, który składa się z trzech etapów:

1. Wyznaczenie celu – Czy mamy motywację, aby zmienić swoją postawę?
2. Jakość przekazu – Osoby bardziej zmotywowane będą zwracały uwagę na treść przekazu, podczas gdy mniej zmotywowane będą skupiać się na atrakcyjności prezentacji.
3. Prawdopodobieństwo zmiany nastawienia – Im bardziej motywujący i przemyślany jest przekaz, tym bardziej trwała będzie zmiana postawy.

Kroki do zmiany postawy:

1. Edukacja i wiedza – Właściciele psów, którzy są bardziej wyedukowani na temat etologii psów i współczesnych metod treningowych, są bardziej skłonni zmienić swoje postawy. W tym kontekście ważne jest, aby trenerzy opierali swoje nauczanie na solidnych podstawach naukowych.

2. Rozważanie etyki – Postawa trenera musi być spójna z etyką pracy z psem. Ważne jest, aby dbać o dobrostan emocjonalny psa, a nie tylko o osiągnięcie wyników treningowych.

3. Unikanie stereotypów – Należy unikać nadmiernego upraszczania zachowań psów i stereotypowego myślenia o rasach. Uprzedzenia wobec niektórych ras mogą prowadzić do błędnych decyzji.

Przykłady nieskutecznych postaw i ich konsekwencje

Zła postawa właściciela może prowadzić do poważnych problemów w procesie szkolenia psa. Złe nastawienie wobec psa często prowadzi do:

• Złego zarządzania – Zła komunikacja i brak konsekwencji w podejściu do psa.
• Słabego przywództwa – Brak autorytetu ze strony przewodnika może prowadzić do nieposłuszeństwa u psa.
• Słabych planów szkoleniowych – Brak wiedzy i przygotowania skutkuje chaotycznym i nieskutecznym treningiem.

Te problemy mogą doprowadzić do frustracji zarówno u psa, jak i u właściciela, a w skrajnych przypadkach – do pogorszenia relacji między nimi.