Kultura Psów. Zasady społeczne.

Czym właściwie jest psia kultura i dlaczego zrozumienie jej zasad może całkowicie odmienić Twoją relację z psem?

Najważniejszą rzeczą do zrozumienia jest to, że psy nie rozumieją, nie interesuje ich ani nie można ich nauczyć pojęcia sprawiedliwości. Takiego pojęcia po prostu nie ma w ich systemie społecznym. Nie ma negocjacji, czy dzielenia się po równo,

Kultura psów to zbiór zasad i wzorców zachowań, które pozwalają psom funkcjonować jako grupa bez zbędnych konfliktów. W ludzkiej kulturze bardzo cenimy równość, sprawiedliwość i kompromisy. Jeśli dwoje ludzi chce tej samej rzeczy, często negocjują, szukają rozwiązania.

U psów to wygląda inaczej.

Widzisz, psy – podobnie jak ich dzicy kuzyni – rodzą się ze zrozumieniem tego, jak działa struktura hierarchiczna. W hierarchii nie ma równych sobie. Dwa psy muszą ustalić, jak się względem siebie pozycjonują, aby mogły normalnie funkcjonować. Kto jest wyżej w hierarchii? Kto rządzi, a kto ma się dostosować w tej relacji?

Poza indywidualnymi relacjami między psami, które są unikalne dla każdej pary, w grupie psów występuje lider. Lider (czyli najwyżej postawiony pies w grupie) inicjuje działania grupowe, takie jak wędrówki, polowania oraz reaguje agresją lub akceptacją wobec obcych. Niezależnie od tego, jak inne psy w stadzie się między sobą pozycjonują (pies A może przewodzić B, B może przewodzić C, a C może przewodzić D), można mówić o prawdziwym liderze tylko wtedy, gdy wszystkie psy podążają za jego prowadzeniem.

Zwykle psa o wyższej pozycji nie da się zmusić do udziału w aktywności, na którą nie ma ochoty. Zachowania nachalne ze strony innych są ignorowane lub neutralizowane przy pomocy minimalnych gróźb, które rzadko prowadzą do agresji (a jeśli już, to prawie nigdy do zranienia). W rzeczywistości, większość psich liderów i innych wysoko postawionych osobników utrzymuje spokój w stadzie, rozdzielając (głównie własnym ciałem) i łagodząc konflikty. Duża część psiej kultury opiera się na tych rytuałach kontroli, prowadzonych przez silne, pewne siebie psy, a nie przez agresję (która jest środkiem ostatecznym). 

Kiedy psy się nie znają – chaos i niepewność

Wyobraź sobie dwójkę psów, które nigdy wcześniej się nie spotkały. Nie mają ustalonej relacji, więc nie wiedzą, kto w tej parze podejmuje decyzje, kto ma pierwszeństwo do zasobów, kto przewodzi, a kto podąża.

W takich sytuacjach bardzo łatwo o nieporozumienia – zwłaszcza gdy pojawi się coś, czego oba psy chcą, np. zabawka, kawałek jedzenia czy uwaga człowieka. Kiedy nie wiadomo, kto ma „pierwszeństwo”, może dojść do spięcia i walki między psami. 

Niestety jeśli psy nie żyją w jednym stadzie układ hierarchii jest niestabilny i może zmieniać się bardzo często, zwłaszcza jeśli psy są w wieku dojrzewania, czyli nawet od 8 miesięcy życia do 3 lat. Dlatego napotkane przez przypadek psy lub psy, które spotykają się na szkoleniach grupowych nie tworzą stałych relacji między sobą. Jeśli w takim przypadku dwa psy pogryzą się o zabawkę i jeden z nich wygra, nie oznacza to, że przy kolejnej okazji do walki nie dojdzie do konfliktu i któryś z psów ustąpi. Przez to co chwila może dochodzić do walk między psami, które finalnie nic nie ustalają.  

Gdy relacja już istnieje – spokój i porządek

Załóżmy, że dwa psy już się znają, są członkami tego samego "stada" i miały okazję zbudować ze sobą relację opartą na hierarchii. Nazwijmy je Psem A i Psem B. Pies A jest tym, który podejmuje decyzje – liderem. Pies B podąża za nim.

Jak to wygląda w praktyce?

• Jeśli Pies B ma ochotę się bawić, ale Pies A nie – zabawy nie będzie.
• Jeśli Pies A chce się bawić, a Pies B nie – zabawa się zacznie, bo Pies B zwykle się podporządkuje.
• Gdy pojawia się decyzja do podjęcia („czy idziemy w lewo czy w prawo?”, „czy zaprzyjaźniamy się z tamtym psem czy nie?”), Pies A podejmuje decyzję, a B się dostosowuje.
• Gdy napotkają nieprzydzielony zasób (np. leżący kawałek kurczaka), Pies B najczęściej ustąpi go Psu A, nawet jeśli bardzo mu zależy.

To wszystko dzieje się często bez agresji– psy po prostu wiedzą, na czym stoją i sama ich mowa ciała wystarczy do rozwiązania ewentualnego konfliktu. Dzięki temu mogą funkcjonować jako grupa bez ciągłych konfliktów. Jeśli musiałby walczyć o każdą napotkaną rzecz, nie miałoby siły na nic innego poza walką między sobą.

Instynkt przetrwania: wyjątek od reguły

Choć relacje psów są ZAZWYCZAJ stabilne i przewidywalne istnieje pewien wyjątek: instynkt przetrwania.

Instynkt ten włącza się w szczególnych sytuacjach:

• Gdy pies czuje się zagrożony.
• Chroni coś, co w danym momencie posiada (np. kość, zabawkę lub cokolwiek co wydaje mu się cenne).
• Gdy pies opiekuje się szczeniętami.
• Gdy jest chory lub zraniony.

Na przykład pies zazwyczaj nie będzie agresywny wobec osoby lub psa wyżej w hierarchii, jeśli to ta osoba lub pies inicjuje kontakt. Jednak jeśli pies odczuwa ból (lub go przewiduje), może zareagować agresją, ponieważ instynkt unikania bólu może przeważyć nad zasadami podporządkowania. Również pies może nie wykonać komendy właściciela lub nie podążyć za liderem, jeśli boi się tego, co może go czekać.

Innym interesującym i często źle interpretowanym zachowaniem, które podlega tej kategorii, jest agresja przy jedzeniu i ogólna obrona zasobów. To zachowanie często jest błędnie klasyfikowane jako problem dominacji (struktury stada/hierarchia). Na podstawie wieloletnich obserwacji wynika, że to prawda tylko wtedy, gdy pies wykazuje agresję wobec niezajętego jedzenia (lub innego zasobu). Jeśli pośród trzech psów leży stek, najwyżej postawiony osobnik może wykazać agresję tylko wtedy, gdy któryś z pozostałych próbuje go zdobyć, a on sam również ma zamiar po niego sięgnąć. Jednak jeśli najniżej postawiony pies już ma ten stek, a pozostałe dwa psy go zauważą, zasady mogą się zmienić. Jeśli ten niższy rangą pies okaże agresję, gdy tamte się zbliżają, nie jest to postrzegane jako kwestionowanie hierarchii. Jest to forma instynktu przetrwania, sięgająca czasów dzikich przodków psa. W dzikim stadzie, jeśli najniżej postawiony osobnik byłby stale pozbawiany pożywienia, umarłby z głodu. Dlatego, gdy jedzenie jest niezajęte, przypada osobnikowi wyżej w hierarchii, natomiast zajęte jedzenie zazwyczaj pozostaje przy tym, kto je już ma, to samo tyczy się innych zasobów które pies "posiada" - czyli takich, które znajdują się w pysku, pod pyskiem lub między przednimi łapami psa. Co więcej, pies wyżej w hierarchii często chroni tego niżej postawionego podczas jedzenia przed innymi. Z kolei resztki („niezajęte zasoby”) mogą być zabrane przez psa wyżej postawionego bez żadnego sprzeciwu.

Stado jako prawdziwa psia rodzina 

Ponieważ szczenięta rodzą się w roli podporządkowanych (podążających), bardzo rzadko obserwuje się poważne konflikty lub walki w dobrze zbalansowanych rodzinach psów. Struktury stad potrafią pozostawać stabilne przez wiele lat.

Wymuszone stado 

Chaos częściej występuje, gdy do „wymuszonego stada” (czyli złożonego z niespokrewnionych osobników)  dodajemy nowe psy, które muszą dzielić zasoby. Szczególnie w sytuacjach, gdy któryś z psów ma słabszy instynkt przestrzegania tych rytuałów i nie potrafi ograniczyć agresji do minimum. Niektóre rasy psów, które mają słaby instynkt obrony zasobów, mogą dosłownie tracić wszystko „sprzed nosa”, jeśli w stadzie nie ma silnego lidera – psa (lub człowieka), który utrzymuje porządek.

Niektóre rasy wykazują większą skłonność do prymitywnych instynktów obrony jedzenia i innych zasobów. Instynkt ten był historycznie eliminowany poprzez selektywną hodowlę u ras użytkowych, zwłaszcza wśród ras myśliwskich, które musiały łatwo oddawać zdobycz człowiekowi. Jednak dziś „bronienie zasobów” jest znacznie bardziej powszechne, nawet wśród tych ras, ponieważ przemysł zoologiczny w dużej mierze zignorował selekcję pod kątem funkcjonalności. W rezultacie psy dobrze radzące sobie na wystawach i "konkursach piękności", a posiadające silny instynkt obrony zasobów mogą być rozmnażane i przekazywać dalej geny odpowiedzialne za takie zachowania.

Teraz wyobraźmy sobie sytuację z trzema psami – A, B i C. Wszystkie znają się i mają ustaloną hierarchię: A to lider, następny jest B, a C podąża za B.

Jeśli wszystkie trzy psy równocześnie znajdą kawałek steku, ten, kto jest najwyżej w hierarchii (czyli A), ma do niego pierwszeństwo. Nie powinno dojść do konfliktu, bo każdy wie, gdzie jest jego miejsce.

Ale jeśli Pies C znajdzie stek jako pierwszy i już go je, to staje się to zasobem zajętym – a więc już nie można go tak łatwo odebrać. Nawet Pies A będzie musiał uszanować fakt, że C aktualnie ma prawo do tego zasobu.

Dopiero gdy C odejdzie od steku i stek stanie się znów „wolny”, hierarchia znów wraca – i A jako pierwszy może go zabrać.

Jak to wpływa na ludzi?

Dobra wiadomość jest taka, że człowiek też może wejść w psią strukturę społeczną – najlepiej jako lider/przywódca. I wcale nie trzeba do tego siły. Co zrobić, by stać się przywódcą stada? Odpowiedź znajdziecie tutaj: https://pustynnypies.pl/przywodztwo-potrzeby-psa/  i nie oznacza to, ze musicie zawsze robić wszystko pierwsi lub sikać na meble, by je "zająć" :)