Wybrane cechy temperamentu psów

Spokojna głowa

To dość nieprecyzyjne określenie, które jest szczególnie popularne w środowiskach związanych z pracującymi owczarkami niemieckimi, ale może być używane w odniesieniu do każdego psa. Opisuje ono psa, który potrafi myśleć jasno i zachować koncentrację nawet w stanie dużego pobudzenia i w obecności wielu bodźców rozpraszających.

Aby lepiej zrozumieć, co oznacza „spokojna głowa”, najlepiej jest przyjrzeć się psu, który nie posiada tej cechy. Są to psy, które łatwo się „nakręcają” w oczekiwaniu na bodźce i tracą koncentrację w momencie ich wystąpienia. Może to prowadzić do różnego rodzaju chaotycznych zachowań, takich jak: błędnie skierowane ugryzienia, trudne do opanowania szczekanie lub inne wokalizacje, kręcenie się w kółko, skakanie itp. (np. pies czekający aż trener rzuci mu piłkę szczeka, a jak zobaczy piłkę w ręce trenera skacze i nie może się opanować). Psy, które nie mają spokojnego umysłu, często wykazują również skłonność do frustracji wynikającej z ograniczeń fizycznych (np. smyczy czy ogrodzenia).

Dobrym przykładem psa o spokojnym umyśle jest taki, który potrafi się zrelaksować, a kiedy trzeba – pracuje intensywnie i z pełną koncentracją, po czym z łatwością wraca do stanu spokoju.

Jak w przypadku wszystkich cech temperamentu, istnieje „szara strefa” pomiędzy tym, co można uznać za „spokojny umysł”, a tym, co już nim nie jest.

Jak każda cecha temperamentu, poziom „spokojnej głowy” zależy od genetyki i nie jest ani jednoznacznie dobry, ani zły – wszystko zależy od celu hodowcy. Na przykład skłonność do łatwego pobudzenia i szczekania może być pożądana u psa przeznaczonego do pracy sportowej, gdzie potrzebne jest wykonywanie ćwiczeń typu szczekanie przy “zatrzymaniu” pozoranta. Pies o “spokojnej głowie” może w takim przypadku być trudniejszy do “rozkręcenia się”, nawet przy dobrym planie treningowym.

Dominacja a uległość

Z definicji dominacja i uległość odnoszą się do ról w relacjach społecznych. Oznacza to, że technicznie rzecz biorąc, pies może być dominujący w jednej relacji, a uległy w innej.

Dominacja i uległość w dużej mierze określają, kto ma pierwszeństwo dostępu do ograniczonych zasobów. W przypadku psów istnieje też silna korelacja między dominacją a przywództwem. Przywództwo odnosi się do tego, kto podejmuje decyzje dotyczące całej grupy.

Chociaż nie jest to oficjalna definicja podręcznikowa, psy często opisuje się jako mające osobowość dominującą lub uległą jako cechę temperamentu. Oznacza to, że niektóre psy mają naturalną tendencję do przejmowania roli dominującej, a inne – uległej, szczególnie w sytuacjach, gdy nie jest od razu jasne, jaka rola im przypada. Psy dążą do jak najszybszego ustalenia swojej roli, ponieważ daje im to poczucie bezpieczeństwa. W końcu to właśnie jasne zasady ról zmniejszają poziom agresji i konfliktów.

Tak jak u ludzi, również u psów może dojść do większych konfliktów między osobnikami o dominujących osobowościach.

Twarde i miękkie psy

Ogólnie rzecz biorąc, terminy „twardy”  i „miękki” używane są do opisu tego, jak poszczególne psy reagują na różne formy dyscypliny (korekty fizyczne, podniesiony głos itp.). Nie należy ich mylić z cechami takimi jak dominacja/uległość czy agresja — to zupełnie inne cechy temperamentu.

• „Twardy” pies łatwo otrząsa się po korekcie i często potrzebuje bardziej stanowczej korekty, aby zmienić swoje zachowanie.
• „Miękki” pies reaguje nawet na łagodne zdyscyplinowanie i może nie radzić sobie dobrze z bardziej surową korektą — zwłaszcza jeśli jest przesadzona.

Każdy z tych typów psów ma swoje plusy i minusy, zależnie od preferencji właściciela lub trenera:

• Twardego psa trudniej zmotywować za pomocą dyscypliny, ale efekty uboczne po błędach trenera są mniejsze.
• Delikatny pies szybciej reaguje na korektę, ale błędy w szkoleniu mogą łatwo go zestresować lub wywołać inne problemy.
  
  W pewnym sensie, jeśli wszystkie inne czynniki są równe, delikatny pies może być trudniejszy dla początkującego trenera niż pies twardy. Więc „twardy” pies nie oznacza, że jest trudniejszy do wyszkolenia.

Przykłady:

• Można mieć delikatnego psa, który jest bardzo dominujący i agresywny. Taki pies może ugryźć swojego przewodnika nawet przy korekcie słownej, jeśli uzna ją za niesprawiedliwą. Twardy pies o takim samym poziomie agresji może w ogóle nie zareagować na tę samą korektę.
• W świecie psów służbowych i obronnych twardy pies nie jest automatycznie lepszy lub gorszy niż miękki — po prostu inaczej reaguje podczas konfrontacji.
  • Twardy pies może nie przejmować się bólem podczas walki z przestępcą, co ma swoje zalety (np. kontynuowanie działania pomimo ataku), ale też zwiększa ryzyko kontuzji, ponieważ pies może nie zareagować na uderzenia czy nawet ciosy nożem.
  • Delikatny pies będzie bardziej wyczulony na ból i może lepiej reagować: unikać ciosów, zmienić uchwyt lub pozycję. Jednak w pracy policyjnej, gdzie pies powinien utrzymać jeden stały chwyt do czasu przybycia wsparcia, taka reakcja może być niepożądana. To samo dotyczy sportów obronnych, gdzie pies powinien spokojnie trzymać chwyt mimo uderzeń pałką.

Ważna uwaga:

Twardość i miękkość nie mają nic wspólnego z chęcią psa do walki czy agresji wobec ludzi lub innych psów.

Pies może być twardy lub miękki w zależności od rodzaju korekty:

• Może być twardy na korekty smyczą, ale miękki wobec impulsów z obroży elektrycznej.
• Może być miękki wobec reprymendy słownej, a twardy wobec kar fizycznych.

Jak większość cech temperamentu, „twardość” i „miękkość” są trudne do dokładnego zmierzenia i zazwyczaj stosuje się je w sposób względny, np.:

• „Pies A jest bardziej miękki niż pies B”
• „Pies A jest miękki jak na owczarka niemieckiego”.

Ostrość 

“Ostrość” to termin używany głównie w środowisku psów pracujących, choć może odnosić się do temperamentu każdego psa. Nie istnieje jedna powszechnie przyjęta definicja tego pojęcia, ale ogólnie odnosi się ono do psa, który bardzo szybko reaguje poważną agresją opartą na popędzie walki, pomimo minimalnej prowokacji.

Termin ten może być mylący, ponieważ wiele psów wykazuje reakcje agresywne, szczególnie jeśli mają ogólnie lękliwy temperament i reagują w ten sposób wobec większości bodźców.

Zwykle jednak słowo “ostry” odnosi się do psów, które mają wysoki poziom pewności siebie i ich przejście w stan agresji wydaje się bardziej ekstremalne, pewne siebie i nieoczekiwane. Bez formalnego szkolenia “ostry” pies może niespodziewanie ugryźć osobę, jeśli opiekun straci czujność. Z kolei w przypadku odpowiedniego szkolenia, taka cecha może ułatwić trening w stylu obronnym – można łatwiej skojarzyć komendę z wyzwoleniem agresji. 

Szczególnie niebezpieczny będzie jednocześnie “miękki” i “ostry” pies. Przy takim połączeniu cech temperamentu pies może nawet zaatakować swojego właściciela jeśli ten powie coś do niego “złym” tonem głosu. 

Agresja społeczna

Często określa się nią agresję wynikającą z konfliktu w relacji dominacji/podporządkowania pomiędzy dwoma psami lub między człowiekiem, a psem. Termin ten bywa też używany zamiennie z określeniem „agresja dominacyjna”.

Czasami termin ten używany jest jako cecha temperamentu, np.:

• „Ta linia psów znana jest z wysokiej agresji społecznej”,
• „Ta rasa psów zwykle selekcjonowana jest pod kątem niskiej agresji społecznej”.

Agresja społeczna odnosi się do tendencji psa do wykazywania agresji w kontekście społecznym, czyli związanym z relacjami hierarchicznymi.

Przykład:

Niektóre linie rottweilerów czy owczarków niemieckich mogą warczeć na obcych, jeśli ci próbują wydać im polecenie. W niektórych przypadkach psy mogą nawet reagować agresją na dotyk, zwłaszcza gdy dotyczy to określonych osób, również członków rodziny.

Jeśli język ciała i historia psa nie wskazują na strach, a jego zachowanie jest spójne z postawą dominującą i próbą ustalania hierarchii, wówczas można uznać, że pies wykazuje wysoki poziom agresji społecznej.

Z drugiej strony, niektóre psy pozwalają na niemal wszystko, nie próbując kwestionować zasad hierarchii i utrzymując postawę uległą bez oznak agresji – takie psy mają niską agresję społeczną.

Zastosowanie w praktyce:

Rozpoznanie wysokiego poziomu agresji społecznej jako cechy temperamentu pozwala przewidzieć, jak pies może się zachować w określonych sytuacjach. Dzięki temu trener lub właściciel może być lepiej przygotowany i odpowiednio poprowadzić relację.

Jeśli pies ma tendencję do przyjmowania dominującej roli i ma wysoki poziom agresji społecznej, może nawet atakować psy, które mu się podporządkowują, jeśli uzna, że forma podporządkowania się “nie jest wystarczająca”. 

Pilnowanie zasobów

„Pilnowanie zasobów” to cecha temperamentu, ponieważ szczenięta rodzą się z różnym nasileniem tego instynktu – polega on na obronie ograniczonych zasobów. Wywodzi się z prymitywnego instynktu przetrwania, który występuje u wszystkich dzikich psowatych, niezależnie od ich pozycji w hierarchii.

Niektóre szczeniaki mają bardzo niski instynkt obrony zasobów – można im bez problemu odebrać kawałek mięsa, który właśnie jedzą bez jakiejkolwiek reakcji. Inne natomiast potrafią bronić wszystkiego, co uznają za interesujące – od jedzenia po zakrętki od długopisów.

Jak w przypadku wszystkich cech temperamentu, modyfikacja zachowania i trening mogą wiele zdziałać, aby ukształtować i kontrolować takie zachowania. Jednak w skrajnych przypadkach może się zdarzyć, że mimo popełnienia wielu błędów wychowawczych pies nigdy nie będzie pilnował zasobów, a z kolei inny pies będzie to robił zawsze, nawet jeśli podjęto wszystkie możliwe działania prewencyjne.

Historycznie wiele ras było selektywnie hodowanych pod kątem niskiej tendencji do pilnowania zasobów, zwłaszcza jeśli psy miały aportować martwą zwierzynę myśliwemu. W przypadku innych ras nie przykładano do tego tak dużej wagi, chyba że instynkt ten stwarzał problemy w kontakcie z człowiekiem.

Ponieważ silna obrona zasobów jest naturalnym i normalnym zachowaniem, należy pamiętać, że bez starannej selektywnej hodowli w kierunku obniżonej tendencji do tego zachowania, cecha ta może szybko powrócić w bardziej wyrazistej formie w ciągu zaledwie kilku pokoleń.

Hamowanie siły gryzienia

Hamowanie siły gryzienia odnosi się do zdolności psa do kontrolowania siły ugryzienia w odpowiednich sytuacjach – na przykład podczas zabawy, w sytuacjach korygujących, czy przy delikatnym podejmowaniu smakołyka z ręki.

W literaturze dotyczącej szkolenia psów termin ten bywa używany w bardzo szerokim znaczeniu, co może prowadzić do nieporozumień.

Często opisuje się to jako zachowanie, którego pies powinien nauczyć się w młodym wieku, jednak z pewnością istnieją genetyczne różnice między psami – niektóre mają naturalnie większą skłonność do kontrolowania siły ugryzienia niż inne, mimo bardzo podobnego wychowania. Proces „uczenia się” opiera się na reakcjach (lub formalnym treningu) ludzi i innych psów – czyli konsekwencjach wynikających z braku kontroli nad siłą ugryzienia.

Czasami hamowanie siły gryzienia jest mylone z inną cechą temperamentu – skłonnością psa do pomijania etapów w cyklu agresji. W takich przypadkach nie chodzi o to, że pies nie potrafi kontrolować siły ugryzienia podczas zabawy czy przyjmowania smakołyków – tylko o to, że ma tendencję do pomijania łagodniejszych sygnałów ostrzegawczych (np. warczenia, lekkiego kłapnięcia zębami) i przechodzi od razu do mocnego ugryzienia, przebijającego skórę, a nawet gorszego, w odpowiedzi na stosunkowo drobną prowokacje. Niektórzy hodowcy zauważają nawet, że w pewnych liniach psów istnieje genetyczna tendencja do przypadkowego zabijania szczeniąt przez matki podczas karcenia – takie mioty są zazwyczaj eliminowane z dalszej hodowli.

"Game", "Gameness" lub "Game-bred" (czyli "z linii do walki")

Termin game w kontekście temperamentu psa odnosi się do psa, który zdaje się nie zwracać uwagi na ból, zmęczenie ani nawet grożącą mu śmierć, gdy znajduje się w stanie agresji – szczególnie podczas polowania lub walki. Historycznie słowo to było używane do opisu temperamentu psów bojowych, które wywodziły się od starego angielskiego buldoga, używanego niegdyś do sportowego szczucia byków.

Często w tamtych czasach zdarzało się, że podczas walki z bykiem pies tracił w walce przednie łapy ale dalszym ciągu trzymał głowę byka w uścisku zębami. Psy, które mimo okaleczeń nadal walczyły, były uznawane za szczególnie cenne do dalszej hodowli.

Choć szczucie byków zostało ostatecznie zakazane, cecha ta była dalej utrwalana i wykorzystywana w inny sposób – w walkach psów, co miało miejsce podczas tworzenia psów typu pit bull, które wywodziły się właśnie od tych dawnych buldogów. Zgodnie z oficjalnymi zasadami większości legalnych wówczas ringów walk psów, zwyciężał nie pies dominujący, ale ten, który nie przestawał walczyć. Oznaczało to, że pies, który był ciężko ranny, z połamanymi kończynami, mógł wygrać walkę, jeśli nie przestawał walczyć z silniejszym przeciwnikiem, który w końcu poddał się ze zmęczenia.

Co ciekawe, cecha ta została również przeniesiona na charty (greyhoundy), które krzyżowano z buldogami, aby uczynić je bardziej wytrwałymi w polowaniach na króliki. Donoszono, że niektóre z tych mieszańców potrafiły dosłownie biegać aż do śmierci, jeśli nie złapały zdobyczy.

Ważne jest, aby zaznaczyć, że żadna rasa psa nie jest automatycznie "game", tylko dlatego, że cecha ta była niegdyś wspierana przez hodowlę. Termin game bred (czyli „z linii do walki”) stosuje się tylko wtedy, gdy hodowca świadomie i celowo stara się zachować tę cechę, parując ze sobą rodziców, u których "gameness" została potwierdzona.

Popęd stadny 

Popęd stadny (ang. pack drive) to termin, który opisuje naturalną potrzebę psa do bycia częścią swojej grupy i funkcjonowania w jej ramach jako zgrana jednostka.

Podobnie jak wiele innych cech, popęd stadny jest pojęciem względnym i trudnym do precyzyjnego zmierzenia. Najczęściej używa się go w odniesieniu do psów, które interesują się tym, gdzie znajdują się i co robią ich opiekunowie, inne psy, a czasem również zwierzęta gospodarskie — szczególnie w przypadku ras stróżujących, wychowywanych razem ze stadem.

Psy o wysokim popędzie stadnym mają tendencję do podążania za swoimi opiekunami lub przynajmniej do samodzielnego obserwowania ich aktywności. Robią to z własnej woli, bez potrzeby formalnego szkolenia. Często również okazują niepokój, gdy członkowie rodziny się oddalają. Do tej grupy zaliczają się również psy, które wyraźnie troszczą się o bezpieczeństwo swoich bliskich.

Na drugim biegunie znajdują się psy o niskim popędzie stadnym — bardziej niezależne z natury, które wymagają większego zaangażowania, by utrzymać je blisko opiekunów i które na ogół wydają się mniej zainteresowane życiem rodzinnym.

Wszystkie psy posiadają pewien poziom popędu stadnego. Wpływ na jego nasilenie mają m.in. wiek (szczenięta zwykle są bardziej zależne), wczesne wychowanie, indywidualne relacje psa z członkami jego „stada” oraz inne cechy temperamentu. Wszystkie te czynniki mogą kształtować to, jak postrzegamy wrodzone predyspozycje konkretnego psa.

Badanie cech temeprementu szczeniaka. 

Oprócz wspomnianych wyżej cech temperamentu psów istnieje wiele testów “zdolności” szczeniąt które pozwalają (w mniej lub bardziej dokładny sposób) określić co z naszego szczeniaka wyrośnie. Przykładem może być test Volharda który mierzy takie czynniki jak: 

Atrakcyjność społeczna (Social Attraction) – stopień przyciągania do ludzi, poziom pewności siebie lub zależności.

Podążanie (Following) – chęć podążania za człowiekiem.

Ograniczenie (Restraint) – stopień tendencji dominującej lub uległej oraz łatwość obsługi psa w trudnych sytuacjach.

Dominacja społeczna (Social Dominance) – stopień akceptacji dominacji społecznej przez człowieka.

Podnoszenie (Elevation) – poziom akceptacji dominacji, gdy pies znajduje się w sytuacji braku kontroli, np. u weterynarza lub groomera.

Aportowanie (Retrieving) – chęć wykonania czegoś dla człowieka. Razem z atrakcyjnością społeczną i podążaniem jest to kluczowy wskaźnik łatwości lub trudności w szkoleniu.

Wrażliwość na dotyk (Touch Sensitivity) – poziom wrażliwości na dotyk; istotny wskaźnik przy doborze sprzętu szkoleniowego.

Wrażliwość na dźwięki (Sound Sensitivity) – poziom wrażliwości na dźwięki, np. głośne hałasy czy burze.

Wrażliwość wzrokowa (Sight Sensitivity) – reakcja na poruszające się obiekty, takie jak rowery, dzieci czy wiewiórki.

Stabilność emocjonalna (Stability) – reakcja na niespodziewane bodźce, np. dziwne przedmioty.

Jak przeprowadzić test - https://www.volhard.com/pages_pat.html