POPĘDY AGRESJI

Nawet jeśli Twój pies nie sprawia obecnie problemów związanych z zachowaniami agresywnymi, jako właściciel psa powinieneś rozumieć różne rodzaje popędów związanych z instynktami agresywnymi i to, jak się one ze sobą łączą. Większość ludzi zaobserwuje wszystkie te zachowania u swoich psów w pewnym momencie ich życia.

Popędy, na których należy się skupić podczas omawiania agresji, to: popęd łupu, walki, obrony i ucieczki. Ten schemat pomaga zwizualizować ich wzajemne relacje:

Popęd łupu/ofiary i popęd ucieczki znajdują się na przeciwnych końcach spektrum. Są swoimi całkowitymi przeciwieństwami i rzadko zdarza się, aby pies przeszedł bezpośrednio z jednego stanu w drugi, nie wykazując wcześniej zachowań związanych z popędami znajdującymi się pomiędzy nimi. Pokrywają się również częściowo, ponieważ czasami pies może wykazywać wyraźne zachowanie wynikające z jednego popędu, a innym razem znajdować się w „szarej strefie”, pokazując oznaki obu naraz lub przełączać się między nimi. Nie zobaczysz jednocześnie objawów dwóch popędów oddzielonych od siebie pełnym stopniem. Aby zrozumieć każdy z nich, zapoznaj się z poniższymi opisami:

Popęd Ucieczki (Flight Drive)

Nie jest to technicznie rzecz biorąc zachowanie agresywne – to instynkt, który nakazuje psu usunąć się z sytuacji zagrażającej jego bezpieczeństwu. Jest to najbardziej niepewny popęd i stanowi przeciwieństwo popędu łupu (prey drive). Pies wchodzi w popęd ucieczki, gdy czuje się ofiarą. Pies, który się broni lub oddaje ciosy, nie znajduje się już w popędzie ucieczki. Ucieczka to całkowite wycofanie się.

Niektórzy trenerzy określają psy, które łatwo wpadają w ten stan, jako „nerwowe”. Jeśli pies wykazuje tendencję do ucieczki lub niechęć do wchodzenia w interakcje z określonymi środowiskami, powierzchniami czy przeszkodami, mówi się czasem, że ma „słabe nerwy środowiskowe”. Warto jednak podkreślić, że zachowanie ucieczkowe to silny instynkt przetrwania, obecny u większości dzikich zwierząt. Nawet określenie „słabe nerwy środowiskowe” błędnie sugeruje, że z psem jest coś klinicznie nie tak. Prawda jest taka, że „dobre nerwy środowiskowe”, choć pożądane u większości psów domowych, są efektem genetycznego tłumienia naturalnych instynktów ucieczki i ostrożności w sytuacjach potencjalnie niebezpiecznych. Jeżeli pies nie boi się głośnych dźwięków, może nie uciec przez trzaskającym, połamanym drzewem, które spadnie na niego.

Popęd Obrony (Defense Drive)

W swojej czystej formie, popęd obronny to instynkt zastraszania i używania jak najmniejszej ilości kontaktu fizycznego, aby odpędzić zagrożenie wobec psa, jego statusu społecznego, potomstwa lub czegokolwiek, co pies uważa za ważne. Gdy pies gryzie w obronie, zwykle używa przedniej części pyska i robi to szybko, mając na celu odstraszenie zagrożenia przy jednoczesnym uniknięciu pełnego kontaktu z nim. Można to podsumować słowami:
„zamierzam ci zagrozić lub cię zranić, ale tylko wtedy, gdy ty zagrażasz mnie lub temu, co jest dla mnie bardzo ważne.”

Psy wykazujące tzw. „agresję przy jedzeniu” lub inne zachowania związane z obroną zasobów, zazwyczaj działają właśnie w ramach czystego popędu obronnego. Wiele psów może również przejawiać tego rodzaju agresję, gdy nie mają możliwości ucieczki, np. podczas wizyty u weterynarza, przy obcinaniu pazurów itp.

Psy, które przekraczają niezbędny poziom obrony i podejmują pościg lub silniejszy atak, nie znajdują się już w czystym popędzie obronnym, lecz przechodzą w popęd walki.

Popęd Walki (Fight Drive)

Ten rodzaj popędu dotyczy głównie rywali o „równym” lub nieokreślonym statusie społecznym. Pies znajdujący się w stanie popędu walki postrzega swój cel jako zagrożenie dla czegoś istotnego, ale aktywnie podejmuje działania, by wyrządzić szkody, mając konkretny cel – całkowite podporządkowanie przeciwnika, jego poddanie się lub ucieczkę. W tym stanie pies może nawet zabić postrzeganego rywala. Taki pies może również przejść z powrotem w czysty popęd obronny, a następnie w popęd ucieczki, jeśli zacznie przegrywać „walkę”. W niektórych przypadkach, w zależności od uwarunkowań genetycznych i sytuacyjnych, pies może przejść w czysty popęd łupu (prey drive) i zachowywać się tak, jakby przeciwnik stał się ofiarą, przechodząc przez cały proces polowania i zabijania.

Popęd walki może przejawiać się w formie:

• agresji terytorialnej (psy atakujące rywali na swoim terenie),
• agresji lękowej („zanim ty mnie, to ja ciebie”),
• sporów o dominację – zarówno między psami, jak i między psem a człowiekiem, gdy pies postrzega człowieka jako konkurenta o status społeczny i związane z nim przywileje (takie jak przywództwo czy pierwszeństwo do zasobów).

W środowisku psów pracujących stosuje się czasem termin agresja naturalna, by opisać psa z wyraźnie rozwiniętym popędem walki. Pojęcie to odróżnia się od agresywnie wyglądających zachowań wywołanych frustracją związaną z przeszkodą (tzw. barrier frustration). Choć oba rodzaje mogą wyglądać podobnie, agresja naturalna pochodzi z prymitywnego instynktu walki z rywalem, podczas gdy frustracja wynikająca z ograniczenia fizycznego (np. przez smycz lub ogrodzenie) jest efektem selektywnej hodowli niektórych ras, mających reagować szczekaniem i agresją, gdy nie mogą dostać się do upragnionego celu.

Popęd Łupu/Ofiary (Prey Drive)

Popęd łupu obejmuje wszystkie zachowania wynikające z pierwotnego instynktu polowania, zabijania i rozczłonkowywania zdobyczy. Konkretnie zaliczają się do niego: tropienie, podkradanie się, pogoń, gryzienie, przytrzymywanie, potrząsanie i rozszarpywanie.

Różne rasy były selektywnie hodowane tak, aby wzmacniać lub osłabiać określone instynkty w ramach tego spektrum, w różnych kombinacjach – tak, aby najlepiej pasowały do przypisanych im zadań.

Ważna cecha charakterystyczna: w czystym popędzie łupu nie występuje strach. Pies nie wykazuje wtedy oznak niepewności ani zagrożenia. Nie pojawia się zjeżona sierść, warczenie ani głębokie, groźne wokalizacje.

Dla potrzeb rozmów o agresji, gdy trenerzy mówią, że pies ma „wysoki popęd łupu”, zazwyczaj mają na myśli jego instynkt pogoni za poruszającymi się obiektami (ludźmi, zwierzętami) i skłonność do ich gryzienia. Aspekty popędu łupu związane z poszukiwaniem zdobyczy są zazwyczaj określane jako popęd łowiecki (hunt drive) – nie omawiany tutaj.

Podsumowanie

Warto pamiętać, że ludzie udomowili psy głównie po to, aby wykorzystywać ich zdolności wynikające z popędów agresji – do polowań, pilnowania, zaganiania czy służby wojskowej. Niestety, w dzisiejszym świecie niewłaściwe zarządzanie tymi nieużywanymi lub źle zrozumianymi popędami może prowadzić do poważnych problemów zarówno dla psa, jak i dla jego właściciela.